Elementy układu odpornościowego i ich funkcje
Odporność
Układ odpornościowy nieustannie walczy z niebezpiecznymi dla zdrowia drobnoustrojami, które próbują atakować od zewnątrz (wirusy, bakterie, grzyby, pierwotniaki, zanieczyszczenia czy toksyny). Dostają one do organizmu poprzez błony śluzowe układu oddechowego, nabłonek jelit czy uszkodzoną skórę. Dodatkowym jego zadaniem jest także reagowanie na zagrożenia płynące z wnętrza organizmu. Wyspecjalizowane jednostki nieprzerwanie przeczesują swoje terytoria, by sprawdzić, czy komórki dzielą się w prawidłowy sposób.
Czujność, informacja, koordynacja
Układ immunologiczny, inaczej zwany odpornościowym, jest jednym z „najinteligentniejszych” układów wewnątrz ludzkiego organizmu. Ma zdolność zapamiętywania i uczenia się, szybkiej oceny bodźców z zewnątrz pod względem ich potencjalnej szkodliwości dla organizmu oraz dobierania odpowiedniej reakcji na zagrożenie. Podstawowym zadaniem układu odpornościowego jest odróżnienie wroga od nieprzyjaciela, czyli własnych tkanek od intruzów. Zdecydowana większość komórek (wyjątkiem są tu erytrocyty) zostaje zaopatrzona w informację identyfikacyjną, która pozwala im przechodzić kontrolę sprawowaną przez układ odpornościowy. Organizm nieustannie sprawdza, kto jest jego częścią, a kto podstępnie wdarłł się do środka, by robić szkody. Do identyfikacji służą antygeny zgodności tkankowej MHC. Kto nie ma odpowiednich białek identyfikacyjnych HLA, zostaje zaatakowany. Aby układ odpornościowy działał sprawnie, potrzebuje sprawnego centrum zarządzania, wymiany informacji, odpowiedniej broni oraz taktyki
Szpik kostny fabryka żołnierzy
Ta tkanka miękka znajdująca się we wnętrzu kości długich jest miejscem powstawania m.in. leukocytów. Rolę producenta przyszłych żołnierzy pełni szpik zwany czerwonym. Najwięcej szpiku czerwonego mają dzieci, stopniowo, z upływem wieku, w większości kości przekształca się on w szpik żółty.
Grasica - akademia wojskowa
Narząd centralny układu immunologicznego odpowiadający za kształtowanie odporności swoistej, czyli nabytej. Odpowiada za liczebność i edukację limfocytów T, oraz pełni ważną rolę w sieci powiązań układów współpracujących z układem immunologicznym, czyli nerwowym i hormonalnym. Dojrzały organizm jest w stanie pełnić rolę immunologiczną nawet po wycięciu grasicy. Zadaniem grasicy jest wyposażenie organizmu w populację limfocytów T zdolnych do inicjowania i kontrolowania przebiegu odpowiedzi immunologicznej organizmu, czyli reakcji na pojawiające się różne zagrożenie.
Śledziona - fabryka i cmentarz bohaterów
Jest to narząd limfatyczny, który w systemie odpornościowym pełni rolę eliminatora nieprzydatnych - starych białych krwinek. Podstawową jej rolą jest wyłapywanie z układu „starych” komórek krwi, w tym leukocytów. Dodatkowo w śledzionie powstają immunoglobuliny, czyli białka, które syntetyzowane przez limfocyty B będą rozpoznawać niepożądane w organizmie komórki.
Limfocyty T - jednostki szturmowe
Powstają w szpiku kostnym i wędrują do grasicy, gdzie są wyposażane w niezbędną aktualną informację bojową, by potem przemieścić się do narządów limfatycznych oraz krwi obwodowej. Rolą ich jest niszczenie komórek obcych dla organizmu. Istnieje wiele typów limfocytów T, a każdy z nich ma nieco inne zadania. Limfocyty T cytotoksyczne dysponują śmiercionośną bronią. Limfocyty T pomocnicze mają za zadanie wspierać prace limfocytów B. Limfocyty T supresyjne po rozegranej reakcji odpornościowej, zjawiają się w miejscu wystąpienia zagrożenia, by po zlikwidowaniu szkodliwego czynnika, wygasić ją
Limfocyty B - wyspecjalizowane jednostki bojowe
Powstają w szpiku kostnym, jednak w odróżnieniu od limfocytów T nie przechodzą przez grasicę. Odpowiadają za tzw. odpowiedź immunologiczną humoralną. Kluczowe znaczenie, przy tej odpowiedzi, mają produkowane przez nie przeciwciała, które atakują obce komórki i niszczą je. Jeden typ przeciwciał potrafi zneutralizować tylko jeden typ wroga. Dojrzałe limfocyty B są mogą wypuszczać nawet do 2 tys. przeciwciał na sekundę. Dla skutecznego wykonania swojego zadania, często potrzebują skoordynowanej pracy innych, m.in. makrofagów i limfocytów T. W momencie ataku czynnik chorobotwórczego, makrofag „pożera” go, po czym składa raport ze znaleziska limfocytowi T pomocniczemu. Ten dokonuje rozpoznania typu wroga i alarmuje innych, w tym również wymienione właśnie limfocyty B.
Węzły chłonne - Wieże filtrujące, przekaźnikowe i obserwacyjne
Organizm człowieka ma ponad 500 węzłów chłonnych zlokalizowanych blisko ważnych narządów i chroniących przed atakiem czynników niepożądanych. Jeśli na danym obszarze organizmu zaczyna się proces chorobowy, na przykład zakażenie lub nowotwór, węzeł chłonny próbuje nie dopuścić do jego rozprzestrzenienia się. Działa jak filtr przepływającej przez nie chłonki, wychwytując z kontrolowanego przez siebie obszaru drobnoustroje oraz komórki nowotworowe i toksyny. Węzły chłonne biorą też udział w wytwarzaniu przeciwciał.
Układ nerwowy, czyli stres a odporność
Samopoczucie wpływa na procesy odpornościowe. Kiedy długo jesteśmy zestresowani, zmęczeni i smutni, łapiemy infekcje łatwiej niż zwykle. Przyczyna jest to, że ciało reaguje tak, jakby groziło nam realne niebezpieczeństwo. Pompuje do krwi duże dawki adrenaliny, podnosi ciśnienie i poziom cukru we krwi, spowalnia trawienie, napina mięśnie i wydziela więcej przeciwzapalnego kortyzolu – na wypadek, gdybyśmy w szykującej się walce zostali zranieni. Są to mechanizmy, które pomagały naszym przodkom utrzymać ciągłość gatunku. Człowiek współczesny rzadko jednak podejmuje wysiłek fizyczny, na który organizm przygotowuje go po odebraniu sygnałów o zagrożeniu. Nie ma potyczki lub ucieczki, walka najczęściej toczy się statycznie przy biurku w firmie albo na fotelu podczas rodzinnej kłótni. Wysiłek, który podejmuje organizm, okazuje się niepotrzebny. Gdy taka sytuacja trwa długo, reaguje całe ciało. Przejawem tego są bóle mięśni i przemęczenie, ale również spadk odporności. Wydzielany podczas stresu kortyzol prowadzi do „przemęczenia” układu odpornościowego. Z upływem czasu, długotrwały i nakładający się stres powoduje, że komórki układu odpornościowego przedwcześnie się starzeją, a ogólna odporność człowieka spada.